Tanigel (Thanigel, Tomgel, Danigel, Dangiel, Daniel) Piotr h. Modrzec (zm. 1548), kupiec i rajca krakowski.
Był synem Augustyna (zm. 1499) z m. Cheb (niemiecki Eger) w Czechach, nobilitowanego przez króla Czech i Węgier Władysława Jagiellończyka w r. 1498 z h. Modrzec: w tarczy zielonej pas srebrny, w którym dwa liście winne złote, w klejnocie połukoza wspięta. Jego matką była Małgorzata (zm. przed 1500), córka Piotra (zob.) oraz siostra Stanisława (zob.) i Jana (zob.) Salomonów, pod koniec XV w. właścicielka kamienicy przy Rynku w Krakowie między domami Erazma Bethmana i Krzysztofa Gessnera.
T. dzieciństwo spędził w Krakowie; jego opiekun (któryś z rajców) bezskutecznie próbował wymóc na krewnych T-a z Chebu, by na utrzymanie sieroty przekazali połowę spadku po ojcu. W r. 1511, być może w chwili uzyskania pełnoletności, otrzymał od dziadka P. Salomona 1 tys. złp., zapisanych mu przez nieżyjącą matkę. Wtedy też dziadek zapisał mu 2 tys. złp. pod warunkiem zawarcia małżeństwa, a T. rozpoczął samodzielną działalność kupiecką. W r. 1513 odstąpił swoje prawo do spadku w Chebie rajcy, kupcowi i bankierowi krakowskiemu, właścicielowi hut w Olkuszu i Tarnowskich Górach Michałowi Meidelowi (być może był to zwrot kosztów utrzymania w dzieciństwie).
Ugruntowanie pozycji wśród krakowskiego patrycjatu ułatwiło T-owi zawarcie w r. 1516 małżeństwa z Małgorzatą, córką nieżyjącego już rajcy Fryderyka Schillinga (zm. 1508, zob.). W r. 1518 «jeszcze nadzwyczaj młody, lecz odznaczający się za to niezwykłymi zdolnościami i nadzwyczaj piękny postawą i urodą» został T. wprowadzony przez woj. krakowskiego Krzysztofa Szydłowieckiego do Rady Miejskiej jako rajca urzędujący, z pominięciem stażu w ławie miejskiej, a nawet przed uzyskaniem prawa miejskiego; otrzymał je (ze zwolnieniem od opłaty) dopiero w r. 1526. Początkowo zajął się handlem wyrobami metalowymi (przy czym był oskarżany o oszukiwanie na wadze), sprowadzanymi głównie z Węgier; swoje towary sprzedawał także we Lwowie. Udzielał również pożyczek pod zastaw nieruchomości, m.in. 28 V 1522 lwowski krawiec, Rusin Choma, zeznał do ksiąg miejskich zaciągnięty u T-a dług w wysokości 25 złp., zabezpieczony na domu przed Bramą Krakowską. W r. 1527 odkupił T. od Jana Erazma Lanthmanna udziały w kopalni ołowiu Wykrotki koło Będzina, jednak z powodu zalewania kopalni przez wody gruntowe inwestycja ta zapewne nie przyniosła zysku. Od Piotra Kaufmana nabył w r. 1535 dwie sztolnie w kopalni srebra w Rymarzowie (Römerstadt, obecnie Rýmařov) oraz ósmą część huty i folwarku Janowice na Morawach, ale już w r. 1537 sprzedał je mieszczaninowi z Salzburga Wolfgangowi Stempggerowi. Co najmniej od r. 1533 posiadał T. w Krakowie kram sukienny i prawdopodobnie stopniowo wycofywał się z obrotu metalami, więcej uwagi poświęcając handlowi suknem; w r. 1545 dostarczył na Wawel czarnego sukna do dekoracji izby zmarłej królowej Elżbiety Habsburżanki. Na dwór królewski dostarczał również drewno. W l. 1530, 1531, 1533, 1535, 1537 i 1538 dzierżawił od miasta podatek mostowy, pobierany przy bramach miejskich za używanie dróg i mostów.
Dn. 10 XII 1532 stanął T. z wujem Andrzejem Salomonem, Janem Aichlerem i Andrzejem Fogelwederem przed krakowskim sądem biskupim pod zarzutem «tajemnego wyznawania luteranizmu», nieprzestrzegania postu oraz posiadania i czytania zakazanych ksiąg; sprawa skończyła się ostrzeżeniem, ponadto polecono im corocznie przystępować do sakramentów i złożyć przysięgę oczyszczającą. Zapewne w związku z prowadzonymi interesami handlowymi T. popadł w konflikt ze star. Górnych Węgier Kasprem Serédym, który domagając się od niego zwrotu pieniędzy, uwięził na początku r. 1535 krakowskiego kupca Erazma Karłowicza. Dzięki interwencji kaszt. krakowskiego Andrzeja Tęczyńskiego i woj. ruskiego Jana Tarnowskiego Karłowicz został po kilku tygodniach uwolniony, pod warunkiem, że T. stawi się 12 IV t.r. przed sądem w Bardiowie; na początku marca król Zygmunt Stary wydał mandat, nakazujący T-owi stawić się na rozprawę, a dowódca wojsk habsburskich na Węgrzech J. Katzianer wystawił dla niego glejt, umożliwiający bezpieczne dotarcie do Bardiowa. T. zaprzeczył jednak, jakoby miał u Serédego dług i zgodnie z prawem zażądał rozprawy przed sądem polskim. Za wstawiennictwem podkanclerzego kor. Piotra Tomickiego i innych możnych król wstrzymał realizację mandatu, a popierający T-a możnowładcy zwrócili się 14 III do króla czeskiego i węgierskiego Ferdynanda I Habsburga z prośbą o skłonienie Serédego do dochodzenia pretensji przed sądem polskim. Dn. 11 V 1535 rajcy krakowscy dziękowali Ferdynandowi za «łaskawy list» w sprawie T-a i Karłowicza; ostateczne rozwiązanie sporu nie jest jednak znane. Bez dalszych konsekwencji zakończyło się wysunięte w r. 1540 przez Stanisława Flama oskarżenie T-a o czytanie pism alchemicznych i przeprowadzanie sekcji zwłok.
Problemy sądowe nie zahamowały kariery T-a we władzach miejskich. Był on rajcą urzędującym (1541–7), poborcą szosu (1542–3, 1547) i czopowego (1545), a od r. 1538 do końca marca 1541 lonerem. Przed ustąpieniem z tego stanowiska sporządził 20 III 1541 z Janem Schillingiem inwentarz skarbca ratusza krakowskiego, najstarszy znany obecnie spis przechowywanego tam srebra. Ponownie pełnił funkcję lonera w l. 1543–6. Na początku r. 1543, jako najstarszy stażem rajca urzędujący, został obrany burmistrzem. Wraz z wujem S. Salomonem reprezentował miasto na tegorocznym sejmie krakowskim, a po jego zakończeniu 21 V t.r. uzyskał od Zygmunta Starego (m.in. dzięki poparciu woj. krakowskiego Piotra Kmity) potwierdzenia prawa posiadania i użytkowania przez mieszczan krakowskich majątków ziemskich. W trakcie zarazy, która pojawiła się w Krakowie w lipcu, pozostał w mieście pełniąc funkcję «burmistrza powietrznego», za co otrzymał od Rady wynagrodzenie w wysokości 60 złp. Ponownie reprezentował Kraków (z rajcą Mikołajem Baranowskim) na sejmie 1545 r. Jako pierwszy z rajców, «primus dominus Petrus Danigel nacione Cracovien(sis) et presidens», podpisał 25 VI t.r. dokument upamiętniający restaurację wieży kościoła Mariackiego, umieszczony następnie w gałce wieży. Wszedł 2 VIII 1546 w skład komisji Rady Miejskiej, powołanej w celu ustalenia kompromisu z pospólstwem, domagającym się wpływu na treść postanowień wilkierza z r. 1544; prace komisji zakończyły się ugodą. Razem z Justusem Ludwikiem Decjuszem młodszym, Janem Kirsteinem i Stanisławem Gutteterem zajął się w r. 1546 egzekucją testamentu dr. Jana Antoniusa. Był opiekunem i dysponentem kluczy kaplicy Salomonów i Kaufmanów w południowej wieży kościoła Mariackiego. Wspólnie z żoną Małgorzatą należał do bractwa NMP przy tym kościele.
Z zapisu dziadka, P. Salomona, otrzymał T. w r. 1515 dwa murowane domy przy ul. Szewskiej; procesował się o nie z jego synem, a swym wujem, kanonikiem krakowskim J. Salomonem. W wyniku przeprowadzonego wkrótce po ślubie z Małgorzatą podziału jej rodzinnego majątku uzyskał folwark Królowa Wola (koło Łobzowa) z dwiema sadzawkami i łąkami, który przekazał w r. 1517 Uniw. Krak. na uposażenie katedry gramatyki (stąd folwark nazywano później Gramatyką). Od szwagra Piotra Ratscha i jego żony Zofii z Schillingów (siostry Małgorzaty) nabył w r. 1521 dom przy ul. św. Jana 7 (obecnie w obrębie klasztoru Panien Prezentek), w którym mieszkał do śmierci; w r. 1524 uzyskał zezwolenie na przyłączenie go do sieci miejskich wodociągów za opłatą 10 grzywien i t.r. nabył w «rurhausie» siedem rur po 12 gr za sztukę. Posiadał również dom przy ul. św. Anny, który 14 VII 1543 scedował Jakubowi i Annie Kliszom. Od r. 1533 dzierżawił od miasta ogrody (za czynszem 24 gr rocznie) za Bramą Nową na zamknięciu ul. Siennej. Wydaje się, że w chwili śmierci posiadał mniejszy majątek niż na początku kariery. W testamencie z 23 VII 1547 zapisał drugiej żonie połowę domu przy ul. św. Jana, a drugą połowę czworgu dzieciom z pierwszego małżeństwa. Wiadomo też, że miał długi, o które upomniał się w r. 1551 Piotr Roth z Bardiowa. Jeszcze 17 II 1548 uczestniczył T. w posiedzeniu Rady Miejskiej. Wg inskrypcji nagrobnej, odnotowanej przez Szymona Starowolskiego (z błędną datą roczną) zmarł 17 V; nie żył już 19 V 1548, kiedy jego testament wciągnięto do ksiąg miejskich. Został pochowany w kaplicy Salomonów w kościele Mariackim, gdzie zapewne w r. 1554 wystawiono mu nagrobek (niezachowany).
W małżeństwie z Małgorzatą (zm. 15 IX 1545) miał T. synów: Zygmunta (zm. przed 1554), w r. 1550 współoskarżonego o śmiertelne zranienie poczmistrza kor. Jana Rodenstecka, Fryderyka (zm. przed 1577), w l. 1553–4 ławnika miejskiego, właściciela młyna papierniczego na Prądniku, ożenionego w r. 1544 z Małgorzatą, córką Jana Haberwoita, wdową po wiceżupniku Mikołaju Parvonisie, z którą miał córkę Annę, wydaną za drukarza Stanisława Szarfenbergera (zob.), i Piotra (zm. po 1576), w l. 1559–60 ławnika miejskiego, który w r. 1549 poślubił Elżbietę Fogelwederównę, wdowę po Justusie Schillingu (zob.), oraz córkę Małgorzatę, od r. 1544 żonę Erazma Aichlera (zob.). Po raz drugi T. ożenił się 6 III 1546 z Brygidą, córką Ulryka (zob.) i siostrą Stanisława (zob.) Hozjuszów, wdową po Stanisławie Krupce, z którą miał syna Erazma, urodzonego zapewne po jego śmierci. Brygida poślubiła przed r. 1551 Jana Morsztyna. Erazm (zm. 1624) był w r. 1575 ławnikiem krakowskim, wkrótce jednak ograniczył aktywność w mieście i zaczął prowadzić szlachecki tryb życia. Był właścicielem folwarku na Prądniku (do r. 1589) oraz Mydlnik, gdzie ok. r. 1600 wybudował dwór. W l. 1609–17 zarządzał w imieniu króla Zygmunta III kluczem łobzowskim, tytułując się tamtejszym starostą. Jego pierwszą żoną była Elżbieta z Bethmanów; po r. 1607 ożenił się z Anną (zm. w kwietniu 1613), córką Andrzeja Rottermunda, wdową po Janie Rappie, która wniosła mu w posagu dom na rogu ulic Sławkowskiej i Szczepańskiej oraz odstąpiła kamienicę przy Rynku między kamienicami Wojciecha Padniewskiego i Bartłomieja Szembeka, a następnie poślubił Zofię, córkę Kaspra Guttetera (zob.). Zmarł bezpotomnie 23 VII 1624, został pochowany w kaplicy Salomonów w kościele Mariackim, gdzie zachowała się jego brązowa płyta nagrobna, autorstwa ludwisarza Jakuba Weinmanna z Norymbergi, z herbem i całopostaciowym przedstawieniem w zbroi. Majątek Erazma odziedziczyły (oprócz żony) przede wszystkim dzieci jego przyrodniego rodzeństwa, wnuki Morsztyna. Wnukami T-a byli Piotr (zm. po r. 1624) i najprawdopodobniej Fryderyk, kanonik warszawski w l. 1601–11. Wydaje się, że w 1. poł. XVII w. rodzina wymarła. W r. 1790 szlachectwo i herb przypominający Modrzec Tanigelów (wzorowany na błędnym opisie i ryc. Niesieckiego) otrzymał fabrykant powozów Tomasz Michał Dangel, pochodzący z pruskiego Pasłęka mieszczanin warszawski.
Michalewicz J., Michalewiczowa M., Liber beneficiorum et benefactorum Universitatis Iagellonicae in saeculis XV–XVIII, Kr. 1999 I–II 67, 71–2, 138 (również jako Danielowicz-Szeląg); Niesiecki, III 300; Noga Z., Urzędnicy miejscy Krakowa, Kr. 2008 II; Poczet sołtysów, wójtów, burmistrzów i prezydentów miasta Krakowa (1228–2010), Kr. 2010 s. 436; Słown. hist.-geogr. ziem pol., V cz. 2 s. 229, cz. 3 s. 951–5; Uruski, III 61; – Barycz, Hist. UJ (jako Danielowicz); Bednarz M., Rappowie. Dzieje krakowskiej rodziny mieszczańskiej (1535–1670), „Roczn. Krak.” T. 68: 2002; Bukowski J., Dzieje reformacji w Polsce od wejścia jej do Polski aż do jej upadku, Kr. 1883 I 168; Bukowski W., Salomonowie herbu Łabędź. Ze studiów nad patrycjatem krakowskim wieków średnich, w: Cracovia, Polonia, Europa, Kr. 1995 s. 133, 136–7, 140; Cercha M. i S., Kopera F., Pomniki Krakowa, Kr. 1904 II 242–3; Chmiel A., Domy krakowskie. Ulica Św. Jana, „Bibl. Krak.” T. 61–62: 1924; tenże, Z hełmu wieży mariackiej, „Roczn. Krak.” R. 16: 1914 s. 188; Jedynak Z., Płyta nagrobna Erazma Danigiela w kościele Mariackim w Krakowie jako nieznane dzieło Jakuba Weinmanna z Norymbergi, tamże T. 79: 2013 s. 197–201; Kracik J., Pokonać czarną śmierć, Kr. 1991 s. 66; Leśniak F., Wielkorządcy krakowscy XVI–XVII wieku, Kr. 1996; Molenda D., Górnictwo kruszcowe na terenie złóż śląsko-krakowskich do połowy XVI wieku, Wr. 1963; Muczkowski J., Dawny krakowski ratusz, „Roczn. Krak.” R. 8: 1906 s. 46; Noga Z., Krakowska Rada Miejska w XVI wieku. Studium o elicie władzy, Kr. 2003; Nowacki, Dzieje archidiec. pozn., II; Pieradzka K., Handel Krakowa z Węgrami w XVI w., „Bibl. Krak.” T. 87: 1935; Pietrusiński J., Złotnicy krakowscy XIV–XVI wieku i ich księga cechowa, W. 2000 I; Piwowarczyk E., Dzieje kościoła Mariackiego (XIII–XVI w.), Kr. 2000; Ptaśnik J., Z dziejów krakowskiego kupiectwa od XIV do XIX wieku, Kr. 1910 s. 26–7; Rajman J., Rajcy krakowscy i członkowie ich rodzin w księdze zmarłych bractwa Najświętszej Marii Panny w Krakowie (połowa XIV – koniec XVI wieku). Średniowiecze polskie i powszechne, Kat. 2015 VII (XI) 53; Sowina U., Woda i ludzie w mieście późnośredniowiecznym i wczesnonowożytnym. Ziemie polskie z Europą w tle, W. 2009; – Acta hist., IV, IX; Acta Tomiciana, XVII (jako Petrus Daniel); Cod. Univ. Crac., IV nr 338; Kryp’jakevyč I., L’vivs’ka Rus’ v peršij polovyni XVI st., doslidžennja i materialy, L’viv 1994; Księgi przyjęć do prawa miejskiego, 1507–1572, 1573–1611; Matricularum summ., IV; Metryka Uniw. Krak., nr 1500h/395; Najstarsza księga promocji Wydziału Sztuk Uniwersytetu Krakowskiego z lat 1402–1541, Oprac. A. Gąsiorowski i in., W. 2011 nr 1504/73; Prawa, przywileje i statuta m. Kr., I; Starowolski, Monumenta Sarmatarum, s. 118–19; Źródła do dziejów Wawelu, Wyd. O. Łaszczyńska, Kr. 1955 II 65; – Arch. Kurii Metropolitalnej w Kr.: Acta Offic. Crac., t. 37 k. 82; Arch. Narod. w Kr.: Consularia Crac., t. 432 s. 86, 89, 168–9, 363, t. 438 s. 316, 662, t. 439 s. 114, 162, 374–6, 406, 752, t. 440 s. 265, 615, t. 441 s. 120, t. 453 s. 97, t. 772 s. 406–8; B. Jag.: rkp. 5350 k. 57, 71, 72v, 77, 80, 82–2v, 84, 86, 92–2v, 96, 101, 102v, 105, 112v, 113v, 117, 121v, 131v–2, 134v, 137–7v, 140, 141v–2v, 145–5v, 146v, 149, 151, 153v, 154v, 157v–8, 159–9v, 161v–2, 170, 602v–3, 635; L’vivs’ka naukova biblioteka im. V. Stefanyka we Lw.: F. 141 (Zbiór Aleksandra Czołowskiego) Dz. I sygn. 2452 s. 4–6.
Bartosz Drzewiecki